Ôl-gloddiadau

Bydd pob tymor o gloddio’n cynhyrchu cannoedd o ddarnau o grochenwaith, nifer o ddarnau o haearn wedi rhydu, a llawer o fân ddarnau o gerrig, gwydr ac esgyrn. Yn ogystal, cesglir llawer o dunelli o samplau o bridd. Er bod rhywfaint o lanhau a chatalogio cychwynnol yn cael ei wneud ar y safle, caiff y deunydd yma i gyd ei gludo’n ôl i Brifysgol Durham i’w archwilio’n fanylach. Pan fo’r gwaith yma wedi ei gwblhau caiff yr eitemau eu dychwelyd i’w harddangos mewn amgueddfa yn Sir Benfro / Cymru.

Agwedd bwysicaf deunyddiau a godwyd yn ystod cloddiadau archeolegol yw eu bod yn dod o gyd-destun a gloddiwyd yn ofalus. Rhoddir rhif unigryw i bob cyd-destun a chaiff y gyfres o gyd-destunau eu darlunio ar fatrics sy’n cynnwys yr holl wybodaeth. Mae’n anorfod bod y cyd-destunau’n cael eu grwpio â’i gilydd yn gyfnodau o weithgarwch, a chaiff y cyfnodau hyn eu cyfateb â dyddiadau a digwyddiadau yn hanes y castell. Caiff hyn ei seilio ar ddyddiadau’r crochenwaith a newidiadau dyddiedig mewn mathau o wrthrychau ac adeiladau.

Crochenwaith

Caiff hwn ei olchi’n lân yn ofalus bob nos yn ystod y cloddiad, ei sychu a’i osod mewn bagiau wedi eu labelu. Ar ôl y cloddiad caiff ei archwilio gan y Dr Peter Webster, arbenigwr crochenwaith y cloddiad, fydd yn creu adroddiad. Caiff lluniau eu tynnu o’r darnau mwyaf diagnostig, y rheini sydd â’r nodweddion mwyaf amlwg sy’n helpu i ddyddio’r crochenwaith, gan amlaf yr ymylon, a’u cynnwys yn adroddiad y cloddiad.

Gwydr

Hyd yma mae’n ymddangos bod yr holl ddarnau o wydr o’r safle’n ôl-ganoloesol, bydd y rhain yn cael eu trin yn yr un modd â’r crochenwaith.

Gwaith haearn

Bydd myfyrwyr sydd ar y cwrs MA mewn Cadwraeth Gwrthrychau Archeolegol ac Amgueddfa yn tynnu lluniau pelydr-x o’r holl wrthrychau metal. Caiff y gwrthrychau sy’n addas i’w glanhau a’u gwarchod eu dethol, ac yna bydd y myfyrwyr, dan lygad barcud gwarchodwr profiadol, yn glanhau a gwarchod y gwrthrychau haearn. Mae pedolau, pennau saethau, arfau a nifer fawr o hoelion yn ymddangos o lympiau mawr o haearn rhydlyd a gasglwyd o’r safle. Yn olaf, gan ddefnyddio’r gwrthrychau sydd wedi eu glanhau a’r lluniau pelydr-x, caiff lluniau eu tynnu o’r gwrthrychau haearn y gellir eu hadnabod, a bydd Dr Chris Caple yn llunio adroddiad am y gwaith metal o’r safle i’w gyhoeddi yn adroddiad cyffredinol y cloddiad.

Carreg

Casglwyd nifer fechan o wrthrychau carreg, yn cynnwys dau fwrdd ‘Chwarae Nawtwll’ a nifer o ddisgiau chwarae, yn ystod y cloddiadau. Wedi eu glanhau’n ofalus yn y labordy gwarchod, adeiladwyd blychau pren cryfion i ddal y trysorau hyn, er mwyn sicrhau eu diogelwch parhaus. Tynnwyd lluniau a ffotograffau o’r gwrthrychau hyn hefyd. Caiff y canfyddiadau carreg i gyd eu hymchwilio a chyhoeddir y canlyniadau yn adroddiad terfynol y cloddiad.

Asgwrn

Mae’r pridd yng Nghastell Nanhyfer yn erydu asgwrn yn gyflym iawn, felly ychydig bach iawn sydd wedi goroesi. Caiff hynny o esgyrn brau a gesglir eu golchi’n ofalus ar y safle neu yn y labordy, eu sychu a’u storio mewn bagiau wedi eu labelu. Yna caiff yr esgyrn eu archwilio gan Louisa Gidney, archeosöolegwr profiadol, fydd yn dynodi rhywogaeth yr anifail a’i oedran o’r darnau o esgyrn. Caiff y wybodaeth yma ei gasglu ar gyfer y safle cyfan er mwyn darparu gwybodaeth am ba anifeiliaid oedd yn cael eu bwyta gan y trigolion ar wahanol adegau yn hanes y castell.

Pridd

Caiff y samplau pridd eu prosesu trwy danc arnofiant, ble fo dŵr tyrfol yn chwalu’r pridd gan ganiatáu i hadau wedi eu carboneiddio, y mae nifer fechan ohonynt yn bresennol yn y mwyafrif o waddodion anheddu, i arnofio i’r wyneb. Gellir casglu’r rhain mewn rhwyd rhwyll mân ac yna eu henwi a’u cyfrif o dan ficrosgop. Mae myfyriwr ôl-raddedig, Rob Richmond, yn cyflawni’r gwaith yma yn Durham ar hyn o bryd ac yn graddol greu darlun o’r planhigion oedd yn bresennol, neu a gludwyd i mewn i’r castell. Fel yr esgyrn, bydd hyn yn dweud wrthym am ddeiet trigolion y castell.

Siarcol

Caiff darnau o siarcol a gesglir o’r cloddiad a’r tanc arnofiant eu sychu a’u glanhau, eu pacio a’u labelu mewn bagiau ac yna caiff y rhywogaethau eu dynodi o dan ficrosgop. Bydd y wybodaeth yma’n caniatáu inni lunio darlun o’r coed a gludwyd i mewn i’r castell o goedwigoedd cyfagos, yn bennaf i’w defnyddio fel tanwydd. Caiff samplau dethol eu hanfon ar gyfer dyddio radio carbon.

week 3 and 4 of pregnancy